Een beoordelingsgesprek is het gesprek waarin u als leidinggevende een oordeel geeft over hoe een medewerker heeft gefunctioneerd in de afgelopen periode, met mogelijke gevolgen voor salaris of contract. Het is daarmee het zwaarste gesprek uit de gesprekscyclus, en het gesprek waarin één persoon een oordeel geeft dat er voor de ander echt toe doet.
Juist daarom gaat het zo vaak mis. Het oordeel blijkt achteraf gebaseerd op de laatste zes weken, op een indruk, of op hoe goed de medewerker en de leidinggevende met elkaar overweg kunnen. De medewerker hoort een cijfer en geen onderbouwing, en tekent met tegenzin.
Hieronder leest u wat een beoordelingsgesprek is, hoe het verschilt van een functioneringsgesprek, of het verplicht is, welke beoordelingscriteria werken, hoe u het gesprek opbouwt met voorbeeldzinnen, en u vindt er een gratis beoordelingsformulier bij, als Word-bestand en pdf.
De belangrijkste punten
- Een beoordelingsgesprek is één richting: de leidinggevende geeft een oordeel over een afgesproken periode, en dat oordeel kan gevolgen hebben voor salaris of contract.
- Volgens CNV is een beoordelingsgesprek niet verplicht. Een cao of bedrijfsregeling kan het wel regelen, en een ondernemingsraad heeft instemmingsrecht bij een regeling over personeelsbeoordeling.
- Beoordeel op vier tot zes criteria, elk met een gedragsindicator die beschrijft wat een hoge score in de praktijk betekent.
- Onderbouw elk oordeel met een concreet voorbeeld uit de hele periode, en geef de medewerker ruimte om op het formulier te reageren.
- Eén leidinggevende ziet maar een deel van het werk. 360 graden feedback van collega’s maakt het oordeel beter onderbouwd.
In een beoordelingsgesprek kijkt de leidinggevende terug op een vaste periode, meestal een jaar, en geeft een oordeel over het functioneren van de medewerker. Dat oordeel wordt vastgelegd op een beoordelingsformulier en kan meewegen bij een salarisverhoging, een contractverlenging of een promotie.
Het gesprek is onderdeel van de gesprekscyclus. Aan het begin van de periode maakt u in een planningsgesprek afspraken, halverwege bespreekt u in een functioneringsgesprek hoe het gaat, en aan het eind volgt het beoordelingsgesprek. Een beoordeling zonder eerdere afspraken voelt voor de medewerker als een oordeel over regels die niemand kende.
De twee gesprekken worden vaak door elkaar gehaald, en dat is jammer, want ze hebben een ander doel.
| Functioneringsgesprek | Beoordelingsgesprek | |
|---|---|---|
| Doel | Bespreken hoe het gaat en wat er nodig is | Een oordeel geven over de afgelopen periode |
| Richting | Twee kanten op, ook over de rol van de leidinggevende | Vooral van leidinggevende naar medewerker |
| Gevolgen | Geen gevolgen voor salaris of contract | Kan gevolgen hebben voor salaris, contract of promotie |
| Vastleggen | Afspraken en ontwikkelpunten | Oordeel per criterium, ondertekend door beide |
Houd de twee gesprekken gescheiden. Zodra een medewerker weet dat er een oordeel met gevolgen aan het gesprek hangt, wordt het lastig om open over twijfels en ontwikkelpunten te praten. Hoe u het functioneringsgesprek voert, met voorbeeldvragen en een formulier, leest u in een apart artikel. Een evaluatiegesprek is weer iets anders: dat kijkt terug op een afgebakende periode, zoals een proeftijd of een project.
Volgens vakbond CNV is een functionerings- of beoordelingsgesprek niet verplicht. In uw cao of een eigen bedrijfsregeling kunnen wel afspraken staan over hoe en hoe vaak u beoordeelt, dus kijk daar eerst.
Heeft uw bedrijf een ondernemingsraad (OR), dan heeft die instemmingsrecht bij een regeling over personeelsbeoordeling. Dat staat in artikel 27, eerste lid, onder g, van de Wet op de ondernemingsraden. Wilt u een beoordelingssysteem invoeren of wijzigen, betrek de OR er dan vroeg bij.
Speelt het functioneren een rol in een arbeidsrechtelijke kwestie, dan wordt een zorgvuldig vastgelegde beoordeling belangrijk. Vraag in dat geval juridisch advies; dit artikel geeft dat niet.
Een beoordeling is zo goed als de criteria waarop ze rust. Kies vier tot zes competenties die er voor de functie echt toe doen, en geef elke competentie een gedragsindicator (een beschrijving van wat een hoge score in de praktijk betekent). Zonder die beschrijving beoordeelt u op gevoel, en kunt u het oordeel achteraf moeilijk uitleggen.
Een paar voorbeelden van criteria met een gedragsindicator:
Gebruik een beoordelingsschaal met woorden bij elk getal, bijvoorbeeld een schaal van 1 tot 5 van “ruim onder verwachting” tot “ruim boven verwachting”. Een schaal met alleen cijfers betekent voor elke leidinggevende iets anders.
De voorbereiding begint niet een week voor het gesprek, maar aan het begin van de periode. Een paar dingen maken het verschil:
Stel dat u leidinggevende bent van een team van acht mensen en elk jaar in december beoordeelt. Zonder aantekeningen blijft er van januari tot september weinig over, en de medewerker die in november een fout maakte, krijgt een lagere score dan het jaar rechtvaardigt. Tien minuten per maand aan aantekeningen lost dat grotendeels op.
Een beoordelingsgesprek heeft een vaste opbouw in drie delen. De voorbeeldzinnen hieronder zijn informeel geformuleerd; pas de aanspreekvorm aan uw organisatie aan.
Leg uit wat het doel is en hoe het gesprek verloopt, en laat de medewerker eerst kort reageren op de eigen zelfevaluatie.
Geef bij elk criterium drie dingen: de score, een concreet voorbeeld dat de score onderbouwt, en wat u verwacht. Begin bij de criteria waarop de medewerker goed scoort.
Vat het oordeel samen, noem de gevolgen als die er zijn, en spreek af wat er nu gebeurt.
Een goed beoordelingsformulier is kort en dwingt tot onderbouwing. Dit beoordelingsformulier voorbeeld kunt u overnemen:
Gegevens
Per criterium (vier tot zes)
| Criterium | Gedragsindicator | Score (1-5) | Toelichting met voorbeeld |
|---|---|---|---|
| Kwaliteit van het werk | Levert werk op dat zelden gecorrigeerd hoeft te worden | ||
| Eigenaarschap | Meldt een probleem dezelfde dag en zorgt dat het wordt opgelost | ||
| Samenwerking | Deelt informatie op tijd en vraagt op tijd om hulp | ||
| Klantgerichtheid | Lost de vraag achter de vraag op | ||
| Vakkennis | Houdt kennis bij en legt vast wat anderen moeten weten |
Totaaloordeel: ruim onder verwachting, onder verwachting, volgens verwachting, boven verwachting, ruim boven verwachting.
Afspraken en vervolg: ontwikkelpunten, ondersteuning, datum van het volgende gesprek.
Opmerkingen medewerker: ruimte voor de reactie van de medewerker.
Ondertekening: medewerker (voor gezien) en leidinggevende, met datum.
Download het beoordelingsformulier:
Een medewerker die het niet eens is met de beoordeling, kan dat zeggen en op papier zetten. CNV adviseert medewerkers in dat geval het formulier “voor gezien” te tekenen in plaats van “voor akkoord”, en hun bezwaar schriftelijk toe te lichten. Volgens CNV komt dat bezwaar in het personeelsdossier.
Zie dat niet als een aanval. Een medewerker die de moeite neemt om te reageren, neemt de beoordeling serieus. Lees de reactie, kijk of er voorbeelden in staan die u hebt gemist, en plan zo nodig een vervolggesprek. Een beoordeling die met voorbeelden is onderbouwd, kan dat gesprek doorgaans goed doorstaan.
Een veelvoorkomende situatie: een medewerker scoort zichzelf op samenwerking een 4, de leidinggevende geeft een 2. Zonder voorbeelden wordt dat een discussie over gevoel. Met twee concrete momenten uit het jaar wordt het een gesprek over wat er gebeurde, en dat is veel makkelijker te voeren.
De grootste zwakte van een beoordelingsgesprek zit in de opzet: één leidinggevende beoordeelt een jaar werk waarvan die maar een deel heeft gezien. Collega’s, interne klanten van andere afdelingen en de mensen die de medewerker zelf aanstuurt, zien andere dingen.
360 graden feedback vervangt het beoordelingsgesprek niet, maar geeft het een bredere basis. Vraag vier tot zes collega’s om feedback op dezelfde criteria, liefst met dezelfde gedragsindicatoren als op het beoordelingsformulier. Waar hun beeld overeenkomt met het uwe, staat het oordeel stevig. Waar het afwijkt, weet u waar u in het gesprek moet doorvragen.
Lynxify.me is gemaakt om zo’n feedbackronde te organiseren: elke vraag heeft een gedragsindicator, en per medewerker krijgt u het visuele vaardighedenrapport, met per competentie de sterke punten en ontwikkelpunten en de zelfevaluatie naast het oordeel van collega’s. Met het gratis Starter-abonnement kunt u beginnen. Start uw eerste 360 graden feedbackronde. De app van Lynxify.me is nog niet in het Nederlands beschikbaar; Nederlandstalige gebruikers werken in de Engelse versie.
Een beoordelingsgesprek kan ook zonder tool goed gaan. Wat het nodig heeft, zijn criteria met een gedragsindicator, voorbeelden uit het hele jaar en ruimte voor de reactie van de medewerker.
Wat is een beoordelingsgesprek?
Een beoordelingsgesprek is het gesprek waarin de leidinggevende een oordeel geeft over hoe een medewerker heeft gefunctioneerd in een afgesproken periode. Dat oordeel kan gevolgen hebben voor salaris, een contractverlenging of een volgende stap. Het gesprek gaat vooral van de leidinggevende naar de medewerker, anders dan een functioneringsgesprek.
Wat is het verschil tussen een functioneringsgesprek en een beoordelingsgesprek?
In een functioneringsgesprek praten leidinggevende en medewerker allebei over hoe het gaat en wat er nodig is, en er hangt geen salaris of contract aan vast. In een beoordelingsgesprek geeft de leidinggevende een oordeel over de afgelopen periode, en dat oordeel kan gevolgen hebben. Houd de twee gesprekken gescheiden, zodat de medewerker in het functioneringsgesprek vrijuit kan praten.
Is een beoordelingsgesprek wettelijk verplicht?
Volgens vakbond CNV is een beoordelingsgesprek niet verplicht. Een cao of een eigen bedrijfsregeling kan er wel afspraken over bevatten, dus kijk daar eerst. Heeft uw bedrijf een ondernemingsraad, dan heeft die instemmingsrecht bij een regeling over personeelsbeoordeling. Dit is geen juridisch advies.
Wat zegt u in een beoordelingsgesprek?
Per criterium noemt u het oordeel, een concreet voorbeeld uit de periode dat het oordeel onderbouwt, en wat er nu van de medewerker verwacht wordt. Bijvoorbeeld: ‘Op samenwerking geef ik een 4. In het project met de klantenservice zorgde jij ervoor dat iedereen dezelfde informatie had.’ Sluit af met de afspraken en het vervolg.
Wat zijn goede beoordelingscriteria?
Goede beoordelingscriteria zijn een handvol competenties die er voor de functie echt toe doen, elk met een gedragsindicator: een beschrijving van wat een hoge score in de praktijk betekent. Zonder die beschrijving beoordeelt elke leidinggevende met een eigen maatstaf, en is het oordeel moeilijk uit te leggen.
Wat als de medewerker het niet eens is met de beoordeling?
Geef de medewerker ruimte om opmerkingen op het beoordelingsformulier te zetten. CNV adviseert medewerkers die het niet eens zijn om het formulier ‘voor gezien’ te tekenen in plaats van ‘voor akkoord’, en hun bezwaar op papier te zetten. Neem dat serieus en plan zo nodig een vervolggesprek.
Dmytro Shtapauk
Praktische tips en ervaring van experts uit de praktijk